Temerrüt Hali ve Temerrüt Olasılığı Tanımları

TEMERRÜT HALİVE TEMERRÜT OLASILIĞI TANIMLARI

Temerrüdün tanımı varlık sınıflarına, düzenleyici otoritenin belirlediği kurallara ve borçlu kuruluşile borçlanma sözleşme şartlarına göre değişiklik gösterebilir. Bir ödeme yükümlülüğünübirkaçgün geciktirmek veya iflas karan aldırmak, çapraz temerrüde yol açan kredi sözleşme şartlarından birisini ihlal etmek şeklinde olabilir. Örneğin banka kredilerinde genellikle banka gözetim otoriteleri 90 günüaşan geri ödemelere konu kredileri temerrüt tanımına dahil ederler. Bu nedenle temerrüt olasılığım hesaplarken altında yatan temerrüt tanımını çok iyi anlamış olmak gerekir. Ayrıca, temerrüt değerlendirmesinin yapıldığızaman dilimi de önem arz etmektedir. Bir yıllık temerrüt olasılığının kullanılmasıgelecek 12 ayda oluşabilecek temerrüdüdeğerlendirmek anlamına gelir. Birikimli veya birkaç yıllık temerrüt olasılığıkullanıldığında ise gelecekteki birkaçyılda oluşabilecek temerrüt değerlendiriliyor demektir.

Bankaların sermaye yükümlülüklerini hesaplama aşamasında risk bileşeni olarak dikkate alacakları Temerrüt hali ve temerrüt olasılığı JCR ER metodolojik alt yapısında Basel düzenlemelerine paralel olarak tanımlanmaktadır. Buna göre bir kredi alacağının veya alım-satım amacıyla edinilmiş borçlanma senetlerinin;

  • Teminatını (varsa) nakde çevirmeden borçlularının aldıkları krediyi veya ihraç ettikleri borçlanma araçlarının bedellerini geri ödeme olasılığının kalmadığına veya bulunmadığına JCR ER tarafından kanaat getirilmesi,
  • Limit aşımlarının, limitin aşıldığıtarihten itibaren (vadeden itibaren değil) 90 gün içerisinde (veya yerel denetim otoriteleri tarafından belirlenecek asgari süreler içinde) giderilmemiş olması,
  • Önemli tutarı kredinin vadesi geçtiği halde 90 gün içerisinde (veya denetim otoritelerinin belirlediği süre içerisinde) ödenmemiş olması,
  • Dönem faizlerinin en geç, taraflarca anlaşılan tarihlere kadar ödenmemiş olması,

Hallerinden en az birisinin oluşması Temerrüt hali olarak tanımlanmaktadır.Ödenmeme olasılığının kalmamış olmasına kanat getirmek için aşağıdaki göstergelerin dikkate alınacaktır;

  • Mevcut bir kredi borcunun alacaklı tarafından tahakkuk etmemiş bir statüye koyulmuş olması,
  • Kredi kalitesinde önemli bir düşüş yaşanması,
  • Alacaklının krediyi önemli zarara yol açacak şekilde satması veya devretmesi,
  • Anapara faiz ve diğer eklentilerinin bir kısmından feragat edilmesi veya ertelenmesi nedeniyle zarara yol açacak bir finansal azalma ihtimalini göz önüne alarak hacze başvurulmuş olması ve kredinin yeniden yapılandırılması,
  • Banka tarafından borçlunun müflis ilan edilmesi için yasal mercilere bas vurmuş olması,
  • Borçlunun bizzat kendisi tarafından müflis ilan edilmesi için yasal mercilere bas vurulmuş olması,

Hallerinden herhangi birinin oluşması gerekmektedir.

JCR ER sistematiğinde kredi veya borçlu ayrımıyapılmamaktadır. O nedenle bu tanıma perakende krediler de dahil edilmektedir.  Zira Bu ayrımın önemi şurada yatmaktadır: Borçlu belirli bir borcu ödeyemez/ödemez ise temerrüt tanımı kredi düzeyine indirgenen kredilerde borçlunun diğer kredilerine temerrüt hali uygulanmasını gerektirmez. Oysa temerrüt tanımı borçlu kriterine indirgenmiş ise bir kredinin ödenmemiş olması halinde borçlunun tüm kredileri temerrüt kapsamına alınmaktadır. JCR ER temerrüt tanımında böyle bir ayırım gözetilmemektedir.

Temerrüt olasılığı, borçlunun önceden tanımlanmış bir zaman süresinde ödeyememe olasılığıdır. JCR ER metodolojisinde temerrüt olasılığı;  borçlunun temerrüdünün varlık değerinin belli bir limitin altına düşmesi ile tetiklendiği üzerine kurulmuştur.  Borçlunun varlıklarının yükümlülüklerine eşit olduğu seviye alt limit olarak olarak benimsenmiştir. Temerrüt olasılığı,  işletmelerin operasyonlarından kaynaklanan nakit akımı ile finansal yükümlülükleri içerisinde yer alan anapara ve faiz ödemelerinin doğru orantılıbir fonksiyonudur. Temerrüt olasılığının doğru tahmin edilebilmesi için temerrüt anında kayıp konusunda belli bir varsayım yapılmasını gerektirmektedir. Söz konusu iki risk bileşeninin birbirinden ayrılması her varlık kategorisi için aynı kolaylıkta olmamaktadır. Sözgelimi, hisse senedi benzeri bir varlıkta, ihraç eden şirketin temerrüde düşmesi halinde hisse değeri sıfıra düşeceği için temerrüt riskinin yalnızca temerrüt olasılığından kaynaklandığıve temerrüt anında hiçbir iyileşme beklenmeyeceği söylenebilir. Ancak şirket tahvilleri şeklindeki varlıklarda ise temerrüt riskinin ayrıştırılmasıöldükçe kolay yapılabilir.  Bu kapsamda Finansal yükümlülüklerine kıyasla operasyonlarından yüksek nakit akımı elde edebilen şirketler, daha düşük nakit akımı elde eden şirketlere nazaran daha düşük temerrüt olasılığına sahiplerdir. Buna bağlıolarak yüksek derecede nakit akımısağlayan aktiflere sahip olan firmalar, sağlayamayan şirketlere göre daha düşük temerrüt riskine sahiptir. Daha stabil nakit akımı daha düşük temerrüt olasılığına ve daha düşük temerrüt risk primine yol açar. Daha durağan ve beklentileri karşılayan sektörlerde çalışan firmalar, dalgalı ve değişken sektörde operasyon sürdüren şirketlere göre daha düşük temerrüt risk primine sahiplerdir.

Sonuç olarak;  temerrüt olasılığı; borçlularının aldıkları veya almayı planladıkları kredinin,,  ihraç ettikleri veya ihraç etmeyi planladıkları borçlanma araçlarının anapara ve faiz bedellerini geri ödeme belirlenen vadelerde  ödeyip ödemeyeceğine dair JCR ER’in yüzdesel ve sayısal kanaatidir.

FİNANSAL GÜÇLÜK, FİNANSAL BAŞARI/BAŞARISIZLIK OLASILIĞI VE İFLAS KAVRAMLARI

Finansal Güçlük, firma faaliyetlerinde ya da yapısında büyük ölçekli bir değişiklik olmaksızın çözülemeyecek ağır likidite problemlerini ifade edecek bir seviyeye gelmesi olarak tariflenmektedir.

Finansal başarısızlık ise, kazançların yatırımın tarihi maliyetine oranının sermaye maliyetinden daha düşük olması durumudur. Finansal başarısızlık, olumsuz olay ya da olaylar zinciri şeklinde cereyan eden dinamik bir finansal baskı (financial distress) sürecinin özel ve bazen de son eşik noktasıdır. Finansal baskı, şiddeti farklı olmak üzere, hemen her dönemde her şirket için söz konusu olan bir süreçtir. Bu sürecin hangi aşamasında finansal başarısızlığın şiddetinin ve sonuçta temerrüde düşme ihtimalinin artacağınıistatistiksel yöntemlerle tahmin etmek çok önem arz etmektedir.

Finansal başarısızlığın göstergeleri veya nedenleri hakkında literatür birlikteliği olmasa bile kilit yönetimdeki hızlıdeğişim, önemli müşterilerin kaybedilmesi, faaliyet zararları, nakit açıkları, alacakların tahsilinde sorunlar yaşanması finansal baskının ilk aşamasıdır.  Orta aşaması ise sürekli faaliyet zararları, borç ödemelerinde ek vade ve yeniden yapılandırma talepleri, borç sözleşmelerinin ihlali, tedarikçi ilişkilerinde bozulmalar, nakit yönetiminin zorluklarla yürütülmesi gibi hususlar ön plana çıkar. Geç aşamadaysa, faaliyetlerden kar elde etme ihtimali imkansız hale gelir, nakit açıkları giderek büyür, borç sözleşmelerinin ihlali süreklileşir, alacakların tahsili zorlaşır ve en önemlisi nitelikli çalışanların istifaları artmaya başlar. Finansal başarısızlık iki alt başlık halini yansıtır.

Teknik Ödeme GüçlüğüVarlıkların toplam borçlardan fazla olması ya da zararın öz kaynakları aşması söz konusu olmasa dahi firmaların vadesi gelen yükümlülüklerini karşılayamaması hali olup, işletmenin teknik likiditesini kaybetmesi olarak yorumlanır.

İflas: Firmanın reel net değerinin negatif olması, firma borçlarının toplam aktifleri aşmasıhalidir.

Finansal başarı ya da başarısızlık, finansal güçlük ya da finansal baskının firmaları etkileme derecesine göre şekillenir. Finansal baskının derecesi ise finansal ve operasyonel alt başlıklarında yer alan kümlerde yer alan nedenler tarafından belirlenir. Finansal baskı, şirketin özvarlık seviyesinin optimum noktalardan uzaklığına ya da yakınlığına ve ayrıca, şirketlerin nakit akımıyaratma kabiliyetlerine göre, kısacasıborçödeme gücüile nakit yaratma gücüne göre şiddetli ya da hafif olarak hissedilir.     

Finansal Başarı Olasılığı, kredi almak, menkul kıymet ihraçetmek yoluyla elde edilen fonların ve bu fonların faizlerinin kredi verenlere veya yatırımcılara geri ödenebilme kapasitesinin derecesidir. Bu kapasitenin derecesi ile temerrüt olasılığıdoğrusal orantılıolup temerrüt olasılığıarttıkça, finansal başarıoranıazalmak ya da tersi olmak durumundadır. Geri ödeyememe riski azaldıkça finansal başarı oranının limiti  % 100’e yaklaşmaktadır. JCR ER verdiği notların denk geldiği finansal başarıyüzdeleri ile temerrüt olasılıklarıaşağıda gösterilmiştir.      

Finansal Güçlük göstergeleri:

  • Nakit akımı( Şimdiki nakit akımının analizi ve bütçede öngörülen varsayımlara dayanarak gelecek dönemdeki nakit akımının tahmini),
  • Strateji ( Maliyet Yapısı, Sektörel teknik yatırımların seviyesi,  yönetim kalitesi),
  • Finansal Tablolar (Likidite oranları, karlılık oranları, vs)
  • Dış değişkenler (Global gelişmeler, ülke riski, endüstri riski)